Noem drie redenen waarom een docent in het basis- of voortgezet onderwijs een opvoeder is. Geef een schets van een docent die je kent en die je beschouwt als een goede opvoeder. Kun je ook aangeven wat hem of haar in het bijzonder tot een goede opvoeder maakt?
Regelovertredend gedrag van kinderen is feitelijk heel normaal en escaleert lang niet altijd tot ernstige gedragsproblemen die speciale behandeling behoeven. Welke beschermende factoren kunnen eraan bijdragen dat ‘gewone’ gedragsproblemen in goede banen worden geleid?
In tabel 11.1 (p. 176) bespraken we de meest voorkomende ‘gewone’ en ernstiger problemen in het opgroeien en opvoeden van jeugdigen. Kies er twee uit en zoek in de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut welke preventieve interventies daarvoor bestaan. Wat kun je over de werkzaamheid van deze programma’s zeggen?
Een groep ouders maakt zich zorgen over de stap die hun kind gaat maken van de basisschool naar het voortgezet onderwijs. Ze zien allerlei risico’s: pesten, roken en drinken, drugs en onveilige seks. Hoe zou de basisschool deze zorgen kunnen verminderen?
Vraag mentoren, ouders en leerlingen van vo-scholen hoe ze met de hiervoor genoemde risico’s omgaan.
Zoek uit welke preventieprogramma’s op dit vlak beschikbaar zijn en welke de betreffende basisschool zou kunnen gebruiken.
Selecteer met de ouders en de leerlingen de vijf belangrijkste risico’s.
Verzamel voorbeelden van hoe een pedagogisch medewerker in een kinderdagverblijf, een leerkracht op een basisschool en een leerkracht op een school voor voortgezet onderwijs de vijf belangrijkste opvoedprincipes in de praktijk kunnen brengen.
Het gebruik van vragenlijsten kan enerzijds als zeer erkennend ervaren worden: ‘Deze hulpverleners nemen onze zorgen serieus.’ Anderzijds kan het voor ouders ook een confrontatie inhouden: ‘Het gaat niet goed en dat ligt mogelijks aan ons.’ Ouders kunnen zeer argwanend zijn over wat er met de vragenlijsten gebeurt, hoe ze geïnterpreteerd zullen worden, wie ze allemaal te zien krijgt… Het is dus belangrijk dat ouders een helder beeld hebben van hoe de lijsten worden ingezet en waartoe dit kan leiden. Anders kunnen zij zich overgeleverd voelen aan de hulpverlening en komt de samenwerking onder druk te staan.
Ingrediënten en sociale instructies ‘goed moederschap’: luisterend oor voor de kinderen, zorgen voor alle ontwikkelingskansen, stimuleren van de ontwikkeling, een goede hechtingsrelatie, een sterke emotionele band, weten wat zich in het kind afspeelt, het dagelijks gezinsleven organiseren, de praktische ‘was en plas’.
Voorbeeld van de impact van deze sociale instructies: het moment dat een moeder telefoon krijgt van school: ‘Kunt u komen praten, want uw kind wordt al maanden gepest’ en zij weet helemaal van niks. Dit is een moment dat zij zich voelt falen als moeder, want volgens de sociale instructies behoort zij haar kind het best te kennen en te weten wat in hem of haar omgaat.
In de dagelijkse praktijk is een vertrouwensrelatie vaak geen noodzakelijke voorwaarde om daadwerkelijk hulp te bieden. De afwezigheid van een vertrouwensrelatie maakt hulpverlening in veel concrete situaties niet onmogelijk. Bij een te eenzijdige nadruk op de vertrouwensband met de ouder wordt vertrouwen een te zware eis die het hulpverleningsgebeuren kan belemmeren. Het is natuurlijk een meerwaarde als er een vertrouwensrelatie ontstaat, maar vertrouwen is geen doel op zich. In sommige situaties is het gezien de voorgeschiedenis van ouders bovendien niet ‘slecht’ dat zij de hulpverlener niet vertrouwen. Ouders mogen grondig onderzoeken of de hulpverlener te vertrouwen is en mag zelfs concluderen dat ze deze niet (altijd) vertrouwen. Dat hoeft een werkalliantie niet te verhinderen.
Dit geldt ook in de andere richting: als hulpverlener hoeven we een ouder niet helemaal te vertrouwen om met hem te kunnen samenwerken. We kunnen wel een context creëren waarin de ouder steeds meer iemand wordt met wie samen te werken valt en eventueel ook als iemand die te vertrouwen is binnen deze samenwerkingsrelatie. Vertrouwen kan gedurende het begeleidingsproces groeien.
Cliënten geloven dat problemen in hun leven de reflectie zijn van:
- hun eigen identiteit: ik ben geen goede moeder;
- de identiteit van anderen: mijn man neemt zijn verantwoordelijkheid niet;
- de identiteit van hun relaties: we hebben een slechte relatie.
Dit geeft mede vorm aan hun inspanningen om moeilijkheden op te lossen en hierdoor nemen de problemen vaak toe. Problemen geraken steeds dieper geïnternaliseerd doordat ze worden verbonden met de eigen persoonlijkheidskenmerken en karaktertrekken. Externaliserende conversaties werken als antidotum tegen dit internaliserend begrijpen door de problemen te objectiveren in plaats van de ouders. Tegelijk bieden ze de mogelijkheid om een aantal negatieve conclusies omtrent de identiteit van de ouders te ontrafelen. We leggen het probleem op de onderzoekstafel, niet de ouders. Dit maakt het mogelijk dat de ouder de expert blijft met betrekking tot het probleem en dat reflectieruimte ontstaat. Er kan erkenning komen voor de impact en de effecten van het probleem. Het maakt het mogelijk met de ouder te exploreren wat en hoe hij zich tegenover het probleem wil verhouden.
- De hulpverlener sluit onvoldoende aan bij de leef- en betekeniswereld van de ouders (ontkennen van de inzet van ouders, voorbijgaan aan het lastverhaal). De ouder signaleert: ‘Hulpverlener, je hebt het nog niet goed begrepen!’
- Het niet erkennen van de deskundigheidspositie van de ouder omtrent de betekenis voor hun leven. De ouder signaleert: ‘Hulpverlener, je denkt het allemaal beter te weten!’
- De haalbaarheid van ideeën en voorstellen of het tempo waarmee deze ingebracht worden. ‘Hulpverlener, ik begrijp jou niet!’, ‘Hulpverlener, wat jij vraagt/voorstelt lukt ons niet!’ of ‘Hulpverlener, je gaat te snel!’
