Als ik in groep 3 vind dat we lang genoeg gepraat hebben over muggen en bijen en hommels, vraag ik wie er in de vakantietijd een ander dier heeft gezien. Niet op de televisie, maar in het echt. Nu komen er nog meer verhalen, over paarden en over een buurvrouw met een krabbende poes. Ook: apen in de Apenheul, en pony's in Ponypark Slagharen. Akaash heeft vissen gevangen met zijn oom. Het vertellen duurt al vrij lang, en ik denk dat er nu genoeg ervaringen bij de kinderen zijn opgeroepen. Dat is het moment om een lijstje te laten maken, in dit geval een tekenlijstje omdat de kinderen nog niet schrijven.

De opdracht: teken drie dieren die je in de vakantietijd gezien hebt. Ze krijgen een lang blaadje met drie vakjes erop, een onderlegger en een potlood. Terwijl ze al begonnen zijn, doe ik nog wat suggesties van dieren. 'Vogels op je balkon', zeg ik bijvoor­beeld. 'O ja!' zie ik een meisje denken; ze duikt op haar blaadje. 'Een dier bij iemand waar je gelogeerd hebt', is een andere suggestie. Ik probeer zo te waarborgen dat iedereen ergens op kan komen, en dat het niet allemaal dezelfde dieren zijn.

Ik deel in groep 4 tekenlijstjes uit: A5 velletjes met vier heel kleine vakjes erop, weinig tekenruimte dus. Ik vraag ze om vier woorden van de lijst op het bord te kiezen waarmee ze zelf iets hebben meegemaakt. Dus geen krokodil waarschijnlijk (hoewel Lydia later vertelt dat ze in Kameroen een levende haai gezien heeft). En om dan bij het woord te tekenen waar het om gaat. Tekenen helpt bijna altijd bij het ‘beeldender’ maken van een ervaring in je hoofd. Ik zie bijvoorbeeld bij het woord ‘schoonmaken’ een tekeningetje van iemand die iets in een vuilnisbak gooit, bij ‘ijs’ een tekening van een dubbele ijslolly met twee stokjes, bij ‘pies’ een putje waar iemand de straal in richt. Ook zijn sommige kranen heel precies getekend.

Tegen de tijd dat we in groep 3 het tekenlijstje gaan maken, heb ik drie onderwerpen in mijn hoofd die te maken hebben met de regen: iets wat je tegen de regen gedaan hebt, een plek waar je was toen het regende, iets leuks wat je in de regen gedaan hebt. Als ze het lijstje leeg voor zich hebben geef ik voor elk van de drie vakjes een andere, gerichte opdracht. Dat is iets anders dan de eerste twee keer, maar ze pakken het meteen op. In het vervolg van de taalronde kunnen ze kiezen uit deze drie situaties.

Het tekenlijstje gaat bij de kleuters goed. Iedereen snapt meteen wat de bedoeling is en er vallen zelfs nauwelijks onderleggers op de grond. Ze tekenen in de drie vakjes drie dingen die ze thuis hebben met een knopje erop. Slechts één kind krast alle vakjes vol. Terwijl ze tekenen roep ik af en toe nog een nieuw voorwerp waar ik aan moet denken, om ze op nog meer ideeën te brengen. Ik zie toetsenborden, magnetrons, een wereldbol, een step met een knopje, kranen, een badkuip met afvoerputje (is dat een knopje? Kan me niet zoveel schelen), een deurknop, een auto met afstandsbediening, een heleboel geheimzinnige losse knopjes. Naast mij beginnen twee jongetjes over een gevangenis waar een boef in zit en toen was er een knopje en toen boem ontplofte de hele gevangenis. Ik zeg: 'ja dat was fijn voor die boef, hij was vrij.' Daarna wijs ik ze erop dat ze iets moeten tekenen wat ze thuis echt hebben, geen gevangenis waarschijnlijk. 'Jawel hoor,' zegt Satijn, 'ik heb een gevangenis van lego gemaakt.' 'O dan mag je het wel tekenen,' zeg ik. Ik weet wel dat hij mij te slim af probeert te zijn, maar ik vind het niet productief om daar veel aandacht aan te besteden. Op zijn lijstje staan naast de gevangenis ook nog een toetsenbord en een oven. Later heeft hij toch de gevangenis gekozen en erover getekend en verteld. Het is het enige verhaal dat niet echt over een eigen ervaring gaat.

Op dit punt van de vertelronde in groep 5 heb ik het idee dat er voldoende aspecten van het onderwerp ‘keren dat het donker was’ naar voren zijn gekomen en dat elk kind zich wel iets herinnert. Daarom ga ik over op de tekenlijstjes. Ik vraag ze om in elk van de drie vakjes een plek te tekenen waar het ineens donker werd of waar het gewoon donker was. Ik geef voorbeelden van wat kinderen kunnen tekenen die al in de kring verteld hebben over zo’n plekje. Ze gaan het doen en ik merk dat ook de kinderen die niets verteld hebben, beginnen te tekenen.

Al tekenend wordt er heel wat gepraat over het onderwerp, dat vind ik belangrijk. Kinderen brengen elkaar zo op nieuwe ideeën; ‘afkijken’ kan toch eigenlijk niet omdat je iets moet tekenen wat je zelf hebt meegemaakt. Ik noem zelf expres af en toe iets dat me te binnen schiet, bijvoorbeeld: hoe donker het kan zijn als je 's nachts wakker wordt. Een kind vertelt meteen hoe hij 's nachts ineens honger heeft en een boterham wil, en hoe donker het dan is in de keuken. ‘Ja’, zegt Sheraldo, ‘en dan maakt de koelkast zo’n eng geluid zzzzzzzzzzz.’