Kan ik daar wat aan doen?

Achtergrondmateriaal

Hier vind je links naar het materiaal waarnaar in hoofdstuk 11 wordt verwezen. 

Voor het beeldmateriaal van films en documentaires op de website van Beeld en Geluid op school:

Stap 1: Log in met Surf.
Stap 2: Kies je eigen opleiding in de lijst.
Stap 3: Log in met je schoolaccount.

11.1 Inleiding 

  • TED-talk waarin de verhoudingen helder worden
    (15 minuten) 
    Iedereen praat over kapitalisme, maar wat is het nu eigenlijk? En hoe verhoudt zich dat tot democratie en rechten? Door Kajsa Ekis Ekmans beeldspraak vergeet je nooit meer wat de essentie van kapitalisme is. 

11.2 Het ontstaan van de democratische rechtsstaat 

11.2.1 De liberale nachtwakersstaat

11.2.2 Natuurlijke rechten en vrijheidsrechten

11.2.3 Liefdadigheid in plaats van rechtvaardigheid

11.3 Het begin van de sociaaldemocratie 

11.3.1 De staat krijgt een zorgplicht

  •  Reportage: het pauperparadijs 
    • Het Pauperparadijs is een theatervoorstelling naar aanleiding van het boek van Suzanna Jansen. Het boek belicht een van de meest tragische geschiedenissen die zich in Nederland heeft afgespeeld. In de 19e eeuw werden op grote schaal 'paupers' uit het hele land naar Drenthe gedeporteerd. Het was de bedoeling om daar beschaafde mensen van te maken. Het experiment begon uit ideële motieven, maar liep uit op een mislukking. 
    • Trailer van de voorstelling 
      (2.46 minuten) 
  • Ontstaan van politieke partijen

11.3.2 Er waart een spook door Europa: het communisme van Karl Marx

11.3.3 Sociaal werk als onmaatschappelijkheidsbestrijding 

  • Reportage over de Vincentiusvereniging
    De Vincentiusvereniging ondersteunde rooms-katholieke behoeftige gezinnen dmv giften in natura. Daar moest dan wel regelmatig kerkbezoek en een vroom gezinsleven tegenover staan. 
  • Documentaire over Wibaut
    (Andere tijden, 2009, 26 minuten)
    De eerste socialistische wethouder van Amsterdam liet krotten en kelderwoningen opruimen en toen Nederlandse banken hem niet wilden steunen, haalde hij het geld op bij bankiers in Londen. Wibaut maakte Amsterdam tot het Mekka van de volkshuisvesting. De verkiezingsleus: Wie bouwt? Wibaut! werd legendarisch. 
  • Voorbeeld woonschool in Maastricht
    In de jaren vijftig werden bewoners uit de gesaneerde krotten in Maastricht ondergebracht in een nieuwbouwwijk 'De Ravelijn'. Midden in de wijk stond de woonschool, van waaruit de bewoners door maatschappelijk werkers werden geresocialiseerd en opgevoed tot oppassende burgers. 
  • Reportage 100 jaar maatschappelijk werk
    (20 minuten) 
    Reportage over 100 jaar maatschappelijk werk in Nederland. 
  • Reportage verpleegzorg uit de tijd van Florence Nightingale 

11.4 Ontstaan van de verzorgingsstaat 

11.4.1 Burgers krijgen vergaande sociale rechten 

11.4.2 De staat als voorwaarde voor optimale zelfontplooiing: Aristoteles

11.4.3 Methodisch handelen gefundeerd door sociale wetenschappen

  • Professionalisering van zorg en welzijn 
    • De piekerpil 
      (Zembla, 35 minuten)
      Meer dan een miljoen mensen in Nederland slikt antidepressiva. Dit terwijl deze pillen al jaren ter discussie staan. Ze worden in verband gebracht met zelfmoord onder jongeren en gesjoemel met onderzoekresultaten door de farmaceutische industrie. Antidepressiva zijn niet onschuldig: het is moeilijk om er weer mee te stoppen en de pillen kennen veel bijwerkingen.
    • Ziekenhuiscalamiteiten
      (Zembla, 42 minuten) 
    • Geschiedenis psychiatrie: Bestaat Nederland wel?
      (NPS, 39 minuten) 
      Tiendelige serie reportages waarin schrijver/historicus Herman Beliën uitingen van de Nederlandse cultuur onderzoekt en deze in een historisch perspectief plaatst. In deze aflevering staat het onderwerp zorg voor psychiatrische patiënten centraal.
    • Geschiedenis van de TBS-kliniek
      (Andere tijden, 28 minuten)
      Wat moet je met psychisch gestoorde criminelen? Aan de orde komen onder andere de komst van de Psychopatenwet in 1928 en de mogelijkheid om ontoerekeningsvatbaren en psychopaten ter beschikking van de regering te stellen om verpleegd te worden. 
  • Documentaire: Zembla 
  • Documentaires over Dennendal
  • Rechten van mensen met een beperking 
  • Revoluties in zorg en welzijn
    • Revolutie in de psychiatrie voorbij de jaren zestig
      Ontstaan anti-psychiatrie. Psychiatrische behandelingen bewogen zich van het ene uiterste naar het andere. De witte jassen van behandelaars gingen uit, patiënten kregen ook sleutels, drugs werden gebruikt en structuur werd overboord gegooid. Van ding werd de patiënt een mens, met alle gevolgen van dien, want natuurlijk kon niet iedereen die grotere rol in zijn eigen behandelingsproces aan. Dit leidde tot zelfdodingen. 
    • Anti-autoritaire opvoeding
      Documentaire van regisseur Marije Meerman (1967) en haar broer, cameraman Gregor Meerman (1970), over de Amsterdamse anti-autoritaire crèche Prins Constantijn, die zij beiden als kind bezochten begin jaren zeventig. In 'Onze kresj' blikken de ouders van toen terug op dit experiment. Beginsel van de anti-autoritaire opvoeding waren de nieuwe waarden en normen die de kinderen voor hun vierde jaar moesten worden bijgebracht. Door een vrije lustbeleving, die weer leidde tot maximale zelfontplooiing, zou het kind uitgroeien tot ‘de nieuwe mens’ die een nieuwe maatschappij mogelijk zou gaan maken. Dit alles in de geest van Karl Marx, Wilhelm Reich en de Frankfurter Schule. Ingrijpen was taboe. In de crèche kon vrij worden gespeeld met verf, poep, messen, scharen, een ijzeren hamer. Als een kind zich teveel hechtte aan een ouder, werd dat in een vergadering aan de kaak gesteld: een vader vertelt dat hij onder druk van de groep zijn dochtertje drie weken lang vermeed. 
    • Provo
      Tweedelige documentaire over de protestbeweging Provo in de jaren 60 in Amsterdam. Een kleine groep jongeren lokt in Amsterdam met anarchistisch elan en ludieke acties de macht uit haar tent, drijft politie en burgemeester tot wanhoop, geeft de jeugd een eigen stem en verandert Nederland voorgoed. De protestbeweging zorgt voor een hevig generatieconflict. Provo wordt de spreekbuis van het verlangen naar verandering. 'Rebelse stad' vertrekt vanuit de jaren vijftig met beatniks, marihuana, nozems, pleiners en dijkers en happenings naar de revolutionaire jaren zestig. De film bevat veel archiefmateriaal en laat de periode herleven waarin naoorlogse jongeren vrijheid proeven en zich proberen los te maken van God en gebod van de generaties voor hen.

11.5 De verzorgingsstaat onder druk  

  • Documentaires: de economische recessie 
    • Sfeerbeelden uit de verwarrende jaren 70 
      Met demonstraties tegen de abortuswet; Den Uyl en Van Agt; treinkaping bij Bovensmilde en gijzeling van schoolkinderen door Molukkers (1977); boze marktkoopman vanwege de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamer; bordesscène kabinet-Van Agt/Wiegel; winkelende mensen in de supermarkt en op de markt; toenemende automatisering leidt tot werkloosheid ('de chip als baantjesdoder').  
    • De economische recessie en de opstand van de jeugd
      (25 minuten)
      Aan de orde komen de economische crisis en de conservatieve revolutie in de VS en Groot-Brittannië in de tweede helft van de jaren zeventig, de opkomst van de hardcore punk aan de oostkust van de VS, de opkomst van de punk in Groot-Brittannië, als tegenbeweging van de arbeidersklasse en de rol van de punk in Nederland, als modeverschijnsel, als politieke tegenbeweging en als culturele uiting van de kraakbeweging. Tot slot wordt kort ingegaan op de opkomst van de new wave en de grunge. 
    • Kort fragment over de recessie en de autoloze zondag
      In 1973 staken de OPEC landen de toevoer van olie naar het westen voor de steun die het geeft aan Israël. Een economische crisis volgt. Gedurende de jaren zeventig stijgt de werkloosheid. De aanhoudende protesten en depressie worden in 1982  doorbroken door nieuwe afspraken tussen werkgevers en werknemers. Dit gebeurde dankzij het beroemde poldermodel: compromissen sluiten. 
  • Reportage no future generation 
    • No future 
      (Andere tijden)
      De jeugd in de jaren 80 had weinig toekomst, de tijd was somber met hoge werkloosheid en een dreigende atoombom. Jongeren die in het televisieprogramma Tijdsverschijnselen in 1982 spraken over werk, relaties, zelfmoord en verwante thema's, komen opnieuw voor de camera en kijken terug op hun uitspraken van toen. 
    • Wilde Jaren
      (25 minuten)
      Over de jeugd in de jaren 80. 
    • Special over de jaren 80
      (Andere tijden, 45 minuten) 
      Begin jaren 80 kampte Nederland met hardnekkige stagnatie en een knagend gevoel van malaise. Hele industrieën werden van de kaart geveegd, de werkloosheid steeg even hard als de huizenprijzen daalden en een jonge generatie staarde in het zwarte gat van 'no future'.  Het programma toont de bittere teleurstelling na het uiteenspatten van de droom van steeds meer welvaart. Maar laat ook zien hoe divers de jaren van tegenslag waren en hoe Nederland zichzelf uiteindelijk met de haren uit het moeras trok. Langzaam kreeg het leven weer een gouden randje. 
    • Oorlog in de stad: krakersbastion de Vondelstraat
      (vanaf 9.48 minuten) 
      Aan de hand van interviews en archiefmateriaal wordt een beeld geschetst van de krakersrellen in Amsterdam in de eerste maanden van 1980 en het ruimen van de barricades in de Vondelstraat met behulp van tanks op 3 maart 1980. 

11.5.1 De staat als onderdrukker 

11.5.2 Een rechtvaardige verdeling: John Rawls

11.5.3 Sociale professionals dragen bij aan de emancipatie

 

11.6 De BV Nederland of de managementstaat 

  • Andere Tijden: het ontstaan van Paars 1
    (30 minuten) 
    Aan bod komen de moeizame onderhandelingen, de crisis in de formatie die werd veroorzaakt door de starre opstelling van F. Bolkestein, fractieleider VVD, de opdracht die de koningin gaf aan Wim Kok, fractieleider PvdA, om een regeerakkoord op te stellen waarop andere partijen konden inschrijven, en de uiteindelijke keuze van de PvdA om toch met de VVD te gaan regeren. 
  • Uitleg poldermodel
    (4.15 minuten) 

11.6.1 Streven naar consensus: het Nederlandse poldermodel

11.6.2 Ieder voor zich: Robert Nozick 

  • Invloed van Nozick op publieke debat in Amerika
    (Denken doorzien, 6 minuten)
    In de jaren tachtig kwamen in het westen neo-conservatieve politici als Margaret Thatcher en Ronald Reagan aan de macht. Zij bezuinigden op de verzorgingsstaat, waardoor de armoede in respectievelijk Engeland en de VS fors toenam. De rechtvaardiging voor hun beleid ontleenden zij aan de ideeën van de filosoof Robert Nozick (1938-2002). 
  • Uitleg van Nozick door een hoogleraar van Yale
    (vanaf 29.04 minuten)
    College van Tamara Gendler. Aanbevolen! Goed en duidelijk verhaal.
  • Reportage: de zorgplicht van de staat en solidariteit
    (LUX, 30 minuten)
    Eigen hachje eerst? Prachtige reportage over het probleem of de staat een zorgplicht heeft en of solidariteit ‘afgedwongen’ kan/moet worden. 
  • Kritiek op neoliberaal denken
    Nozick beïnvloedde samen met Ayn Rand belangrijke Amerikaanse economen zoals Milton Friedman. In deze reportage een analyse en kritiek op dit neoliberale denken. Met o.a. Naomi Klein. 
  • Animatie prisoner's dilemma
    (3 minuten)  

11.6.3 U vraagt, wij draaien: verzakelijking van de zorg 

  • Samenvatting boek van Achterhuis 
  • Reportage: het gevaar van de DSM
    (Labyrinth, 2013, 25 minuten)
    Absoluut aanbevolen. Ook belangrijk in relatie met het begrijpen van Foucault. De Amerikaanse psychiater Allen Frances vreest valse epidemieën van nieuwe stoornissen omdat de farmaceutische industrie ermee aan de haal zal gaan. Dit gebeurde volgens Allen ook na de vierde editie, waarvan hij de totstandkoming leidde. Nu heeft hij spijt. Met zijn boek Terug naar normaal wil hij mensen waarschuwen voor de gevolgen van nieuwe labels. Naar eigen zeggen voert Frances een ware ‘burgeroorlog’ om de ziel van de psychiatrie te redden. De Nederlandse psychiater Jim van Os vindt dat de DSM zou moeten verdwijnen. Met alle types en subtypes verdwaalt de psychiatrie in een woud van diagnoses. Hij zou het liefst alle hokjes afschaffen, die doen de patiënt geen recht. 
  • Reportage: diverse zorgmijders
    (8 minuten, bekijk vanaf 1 minuut)
    Mensen die medicijnen niet komen ophalen omdat de zorgpremies en het verplicht eigen risico steeds hoger worden. Steeds meer arme patiënten in achterstandswijken halen hun medicijnen niet op bij de apotheek of besluiten af te zien van specialistische zorg, met alle gezondheidsrisico's van dien. 
  • Gevolgen marktwerking in zorg en welzijn
    • Bijna alles is ongemerkt markt geworden
      (Tegenlicht, 50 minuten)  
      Sterke reportage. Scholing, kinderopvang, woningbouw, verzekering, openbaar vervoer en gezondheidszorg. Onpersoonlijk, uit zijn krachten gegroeid en met als enig doel de economische groei. Zelfs ons brein is gaan functioneren als een bedrijf. Maar er begint zich verandering af te tekenen. De burger wordt wakker en begint wars van de markt en in antwoord op de crisis, een tegenbeweging te ontwikkelen. In de zorg, stadsplanning, voedselvoorziening en kinderopvang. Initiatieven waarbij menselijke waarde, overzichtelijkheid en samenwerking voorop staan wordt het leven naar eigen inzicht ingericht: de coöperatie wordt opnieuw uitgevonden.
    • Strijd tussen thuiszorgorganisaties
      (Vanaf 1.20 tot 9 minuten)
      Vanwege de bureaucratie en de versnipperde zorg bij verschillende grote gevestigde thuiszorgorganisaties nemen wijkverpleegkundigen en wijkverzorgenden ontslag en solliciteren bij de nieuwe thuiszorgorganisatie Buurtzorg Nederland. Na ontslag krijgen zij van hun voormalige werkgevers brieven met juridische claims en beschuldigingen van inkomstenderving door het ronselen van klanten en collega's. 
    • Marktwerking in de jeugdzorg
      (Zembla)
      Reportage over de gevolgen van de marktwerking voor pleegouders en pleegkinderen. Judith Stoker is pleegmoeder van twee jongens en een meisje, tieners die al jarenlang bij haar opgroeien. Ze krijgt eind mei te horen dat de zorg voor de drie pleegkinderen te duur is geworden. Althans, dat vindt jeugdzorgorganisatie Horizon. Judith runt met haar man voor Horizon een projectgezin, waar pleegkinderen wonen die door hun complexe gedrag eigenlijk naar een instelling moeten, maar met de juiste begeleiding toch in een gezin kunnen opgroeien. Dat is beter voor de kinderen en bovendien goedkoper. Toch besluit Horizon om deze gezinshuizen, waar meer dan dertig kwetsbare kinderen wonen, te sluiten. De zorg voor pleegkinderen wordt gefinancierd door gemeenten. Elke gemeente mag, na een aanbesteding, zelf bepalen welke organisatie de pleegzorg voor haar rekening gaat nemen. Zembla onderzoekt de gevolgen van die marktwerking voor de zorg en ondersteuning van pleegkinderen. Judith Stoker strijdt ondertussen om de kinderen onder geen beding de dupe te laten worden van deze 'centenkwestie'. 
  • Column: top 5 van perverse prikkels in het sociale domein
  • Het gevaar van stigmatisering en de nieuwe 'etiketkinderen'
  • debat met Tonkens over marktwerking
    • Debat over marktwerking met Evelien Tonkens
      Filosofisch kwintet. Aanbevolen! De verzorgingsstaat is oorspronkelijk bedoeld als vangnet voor mensen die niet kunnen werken. Een veelgehoorde klacht is dat dit vangnet een hangmat is geworden, waar te veel mensen in blijven liggen. Maar hangmat of niet: wie zouden er altijd aanspraak mogen maken op de voorzieningen van de verzorgingsstaat en waarom? En wat betekent het om iemand als uitvaller te bestempelen? 
    • Debat met voor en tegenstanders marktwerking in de zorg
      Met o.a. Evelien Tonkens. 
  • Berekening van qali
    (3 minuten) 
  • uitleg alle besproken posities

Om een deel van bovenstaand materiaal te kunnen openen heb je de gratis Adobe Reader nodig, die je hier kunt downloaden.