Hier gaan we dieper in op de basisfuncties van jeugdliteratuur. 

Zijn er titels van boeken, verhalen of gedichten te bedenken bij onderstaande functies? Voor het jongere én het oudere kind?

Ontspannende functie

Kinderboeken kunnen grappig zijn, spannend, emotioneel en vol fantasie. Al deze kenmerken kunnen ervoor zorgen dat een jonge lezer zich prettig voelt tijdens het lezen, dat hij zich erdoor kan ontspannen. Als in een spannend boek dat hij met rode konen leest de spanning aan het eind opgelost wordt, slaakt de lezer misschien een zucht van verlichting. Mogelijke angsten bij een kind kunnen op die manier verwerkt worden. In boeken valt de reële wereld even weg voor de lezer en valt er vaak volop te genieten. Of een boek nu spannend, tranentrekkend, om te lachen is of misschien een beroep doet op de intellectuele capaciteiten van een lezer: de behoefte om zich te ontspannen is vaak de belangrijkste motivatie om een boek te lezen.

Creatieve functie

Niet alleen fantasieverhalen prikkelen de fantasie van kinderen. Dat doen ook realistische verhalen waarin onbekende werelden opengaan voor de lezer. Zonder dat de jonge lezer het misschien in de gaten heeft, gaat hij zichzelf en anderen daardoor op een andere manier bekijken. Verder kan het originele taalgebruik in verhalen en gedichten kinderen tot creativiteit aanzetten.

Emotionele functie

Je inleven in de gevoelens van anderen, inzicht krijgen in andere ervaringen, het ervaren van veiligheid en liefde, herkenning van wat verlies bij een hoofdpersonage te weeg brengt: via inleving en identificatie met de verhaalfiguren in boeken krijgen en verwerken lezers hun emoties. Veel boeken hebben die functie in zich.

Informatieve functie

Allereerst is deze functie te vinden in het informatieve boek. Dat is van groot belang omdat jonge lezers behoefte hebben aan kennis over van alles en nog wat. Andere landen, dieren, techniek, geschiedenis, het heelal, postzegels, dinosaurussen, je kunt het zo gek niet verzinnen of kinderen willen er iets over weten.

Ook fictieve literatuur kan een belangrijke rol spelen bij het verschaffen van informatie, bijvoorbeeld historische verhalen en realistische dierenverhalen.

Opvoedende functie

Bij deze functie moet zeker niet gedacht worden aan boeken waarin de opvoedende moraal er duimendik bovenop ligt. Moraliseren in kinderboeken is een doodzonde. Zedenprekers zijn er genoeg, daar hebben we geen kinderboeken voor nodig. Wat wel werkt, is tussen de regels door kunnen lezen dat er belangrijke normen en waarden zijn in het leven zoals respect, rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid en doorzettingsvermogen. Slaagt een kinderboekenauteur erin om dat zonder het met name te noemen zachtjes te laten binnenkomen bij de lezer, dan is hij met vlag en wimpel geslaagd.

Informatieve boeken kunnen dit bewerkstelligen door verschillende meningen over discutabele onderwerpen naast elkaar te zetten en de lezer niet een mening voor te schotelen.

Esthetische functie

De esthetiek van boeken kan liggen in twee dingen: de woorden en de beelden, oftewel de tekst en de illustraties. Mooischrijverij werkt hierbij niet of bereikt juist het tegenovergestelde en alleen mooie plaatjes die niets bijdragen aan het verhaal werken evenmin. De lezer moet door de taal gegrepen worden zonder dat hij er erg in heeft. Taal en beeld moeten de lezer en kijker het verhaal insleuren en niet meer loslaten. Dan werkt esthetiek.