Ver-woorden taalbeschouwing

Prettige bijkomstigheid, noodzakelijk kwaad, doorbreking van de normale gang van zaken, overbodig of hoognodig? Wat is jouw mening over de Kinderboekenweek, de Nationale Voorleesdagen, het meedoen aan de Kinderjury of een van de andere activiteiten rondom kinderboeken?

Landelijk wordt regelmatig aandacht besteed aan jeugdliteratuur. De grote animators hiervan zijn:

• Stichting CPNB (Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek), de organisatie van boekverkopers en uitgeverijen die het boek in Nederland zo goed mogelijk probeert te promoten;
• Stichting Lezen;
• bibliotheken.

We besteden hier kort aandacht aan een aantal landelijke gebeurtenissen en manifestaties op kinderboekengebied:

• prijzen (Kinderjury, Griffels, Penselen en Paletten, Gouden Lijsten, Dioraphte Literatour Prijs);
• Kinderboekenweek;
• Nationale Voorleesdagen.

Kinderjury

Het logo van de Kinderjury voor in een kinderboek betekent niet dat het betreffende boek een prijs heeft gewonnen, maar geeft aan dat het boek mag meedoen aan de verkiezing door die Kinderjury.

De verkiezing door de Kinderjury is gebaseerd op het principe ‘de meeste stemmen gelden’. Alle kinderen in Nederland tussen 6 en 12 jaar mogen op maximaal drie favoriete boeken hun stem uitbrengen. Er kan in twee categorieën gestemd worden: boeken voor de leeftijd van 6 tot en met 9 jaar en voor de leeftijd van 10 tot en met 12 jaar. Alle boeken van het voorafgaande kalenderjaar waarin een Kinderjurylogo staat, mogen meedoen. Alle kinderen in die leeftijdscategorieën mogen hun stem uitbrengen, of ze het boek nu wel of niet gelezen hebben.

Via scholen, bibliotheken en boekhandels stemmen er elk jaar tienduizenden kinderen mee. Die stemming resulteert in nominaties en in twee winnaars, voor elke categorie één. Je zou kunnen zeggen dat een bekroond boek een soort publieksprijs heeft gewonnen.

In 2017 won in de categorie 6 tot en met 9 jaar het boek De waanzinnige boomhut van 65 verdiepingen van Andy Griffiths en Terry Denton. In de categorie 10 tot en met 12 jaar won Dagboek van een muts 10 – Puppy Love van Rachel Renée Russell.

Er wordt wel beweerd dat de kinderen die meestemmen in de Kinderjury vaak niet voldoende zicht hebben op kwaliteit, maar dat ze alleen kiezen op naam, leuke titel, populariteit of wat anderen vinden. Daaruit mag echter niet het omgekeerde worden afgeleid: dat een populaire schrijver geen kwaliteit zou kunnen leveren. Guus Kuijer was, en is misschien nog altijd, zeer geliefd bij zowel jonge onbevangen lezers als bij volwassen juryleden. En ook Roald Dahl was zowel bij vakjury’s als bij zijn lezers populair.

In De Senaat van de Nederlandse Kinderjury zit uit elke provincie één kind. Die twaalf Senaatsleden lezen de boeken waarop door kinderen het meest gestemd is. De Senaat is ‘het gezicht’ van de Kinderjury en reikt de Pluim van de Senaat uit.

Griffels, Penselen en Paletten

In de Griffeljury bepalen volwassen deskundigen welk boek in aanmerking komt voor de Gouden Griffel (uitsluitend bedoeld voor oorspronkelijk Nederlandstalig werk) en welke boeken voor een Zilveren Griffel. Die griffels zijn literaire prijzen, want de jury kijkt naar taalgebruik, uitwerking van het thema, originaliteit op diverse terreinen, compositie van het verhaal, geschiktheid voor de doelgroep, enzovoort, dus niet alleen of het verhaal ‘leuk’ of ‘spannend’ is. De leesbaarheid is uiteraard wel een belangrijk criterium: geen Griffeljury zal een onleesbaar boek bekronen, hoe origineel het ook is.

Er zijn maar liefst vijf categorieën voor de Griffels:

• tot 6 jaar, in 2017 bijvoorbeeld het bijzondere prentenboek Tangramkat van Martijn van der Linden dat zowel de Gouden Penseel won voor de illustraties als een Zilveren Griffel, voor de tekst van Marancke Rinck;
• 6 jaar en ouder, in 2017 bijvoorbeeld voor Kinderen met een ster van Martine Letterie;
• 9 jaar en ouder, in 2017 bijvoorbeeld voor Alaska van Anna Woltz;
• informatieve boeken, in 2017 bijvoorbeeld  voor T.rex Trix in Naturalis van Daan Remmerts de Vries;
• en poëzie, in 2016 bijvoorbeeld Nooit denk ik aan niets van Hans en Monique Hagen.

Uit een van die categorieën wordt de Gouden Griffel gekozen.

De Penseeljury doet soortgelijk werk als de Griffeljury, maar dan op het vlak van illustraties. In die jury vind je daarom beeldend kunstenaars en vormgevers naast onderwijskundigen op het gebied van beeldende vorming, boekverkopers en jeugdbibliothecarissen.

De Gulden en Zilveren Paletten zijn bedoeld voor niet-Nederlandse illustratoren.

De Vlag en Wimpels zijn een soort troostprijzen voor degenen die net buiten Goud of Zilver grepen.

Tot slot is er ook nog een Boekensleutel voor een kinderboek dat bijzondere perspectieven biedt. Die prijs kan uitgereikt worden voor iets buitengewoons op het gebied van boekgenre, techniek, vormgeving, inhoud, lezersgroep, enzovoort.

Gouden Lijsten

De prijs voor de beste jeugdboeken in de leeftijd van 12 tot 15 jaar heet de Gouden Lijst. Eigenlijk zijn het er twee: één voor een oorspronkelijk Nederlandstalig boek (in 2017 Hoe Tortot zijn vissenhart verloor van Benny Lindelauf) en één voor een vertaald boek (in 2017 Suzy en de kwallen van Ali Benjamin).

Dioraphte Literatour Prijs

Dit is de prijs voor het beste boek voor jongeren tussen de 15 en 18 jaar. De jury bekroont een Nederlandstalig werk en een vertaalde roman. Daarnaast kunnen jongeren stemmen voor de Publieksprijs. De prijs beoogt het gat tussen de Gouden Lijsten en de grote literaire prijzen voor volwassen literatuur als de ECI-, Fintro- en Libris-literatuurprijs op te vullen.

Hadden we voorheen dus de Zilveren en Gouden Zoen voor boeken vanaf de Griffels tot de boeken voor volwassenen, nu zijn er prijzen in drie leeftijdscategorieën:

• tot 12 jaar de Zilveren en Gouden Griffels;
• van 12 tot 15 jaar de Gouden Lijsten;
• van 15 tot 18 jaar de Dioraphte Literatour Prijs: een juryprijs voor een oorspronkelijk Nederlandstalig boek, een juryprijs voor een vertaald boek en een publieksprijs.

Kinderboekenweek

Elk jaar rond de herfstvakantie is het kinderboekentiendaagse, want de ‘Kinderboekenweek’ begint altijd op een woensdag en eindigt op de zaterdag de week daarop. Het is de topmanifestatie van het kinderboek, waarop scholen, bibliotheken en boekhandels massaal inhaken.

De Kinderboekenweek heeft nog altijd iets speciaals, met het kinderboekenweekgeschenk (gratis bij aankoop van een bepaald bedrag aan kinderboeken) en de speciale kinderboekenweekuitgave voor jongere kinderen. Kinderboekenschrijvers lezen voor, treden op en signeren op basisscholen, en boekwinkels versieren hun etalages. Op (bijna) elke basisschool wordt het thema van de Kinderboekenweek aangegrepen om eens flink uit de bol te gaan. Ruim voor de Kinderboekenweek wordt bekendgemaakt welke boeken de Zilveren Griffels krijgen en tijdens het Kinderboekenbal, vlak voor het begin van de Kinderboekenweek, wordt onthuld welk boek de Gouden Griffel krijgt.

De Griffels zijn bedoeld voor alle leeftijden tot 12 jaar en het aanbod is gevarieerd, dus er zit voor elk kind wel wat bij. Dat wil niet zeggen dat elke Griffel ook voor ieder kind interessant is.

De Christelijke Kinderboekenmaand is een alternatief voor de Kinderboekenweek, bedoeld voor christelijke scholen die bezwaar hebben tegen thema’s als hekserij en magie.

De Nationale Voorleesdagen

De Nationale Voorleesdagen zijn bedoeld voor de kinderen die zelf nog niet kunnen lezen. De dagen zijn vooral gericht op peuterspeelzalen, kinderdagverblijven en groep 1 en 2. Een jury van jeugdbibliothecarissen kiest de Prentenboek Top Tien: tien prentenboeken die tijdens de Nationale Voorleesdagen centraal staan met thema’s die jonge kinderen aanspreken. Een van deze prentenboeken wordt gekozen tot Prentenboek van het Jaar. In 2016 bijvoorbeeld was dat Wij hebben er een geitje bij van Marjet Huiberts en Iris Deppe, over Mik die naar de kinderboerderij gaat waar allerlei dieren hem vertellen dat er een nieuw geitje is. Ook bibliotheken en boekhandels organiseren gedurende deze dagen veel voorleesuurtjes en andere passende activiteiten.

Voor Het Nationale Voorleesontbijt worden jaarlijks bekende Nederlanders uitgenodigd om voor te lezen: politici, sporters, tv-sterren, enzovoort. Dat zijn de VIP-voorleesontbijten. Ook lokale helden worden gevraagd door basisscholen, peuterspeelzalen en kinderdagverblijven.